حركت ادبى و فكرى شأن مهمى داشتند و حتى در همين زمان در ميان امراى آن سامان چند تن از ادبا و علماى مبرز وجود داشتند كه به هنگام سخن از نهضت فكرى در عصر ملوك الطوايف از آنها ياد خواهيم كرد . 3 در كنار اين نهضت درخشان ادبى و شعرى ، عصر ملوك الطوايف با داشتن جماعاتى از علماى بىهمتا كه به اوج دانش رسيده بودند از ديگر اعصار تاريخ اندلس ممتاز است . اينان از جهت تفكر در سطح بالايى از دانش قرار دارند . مقدم بر همهء ايشان علامهء فيلسوف ابو محمد على بن حزم است كه از حيث پختگى فكر و دقت تحقيق و عمق تفكر آيتى از آيات زمان خويش است . ابن حزم در قرطبه در سال 383 ه / 984 م در اواخر عصر المنصور بن ابى عامر متولد شد . پدرش احمد بن حزم از وزرا و مقربان المنصور بود و پس از او به وزارت پسرش عبد الملك منصوب گرديد . ابن حزم ايام نوجوانى خود را در ايام فتنه در قرطبه گذرانيد . سپس گاه در المريه بود گاه در بلنسيه در كنف حمايت غلامان عامرى . او نيز همانند ايشان مسئلهء خلافت اموى را تأييد مىكرد . چون اوضاع به نحوى آرام شد به قرطبه بازگرديد و تدريس خود را در مسجد جامع ادامه داد . ابن حزم بخصوص در فقه و علوم دينى و شرعى و اصول مذاهب و نحل و منطق و فلسفه و لغت و آگاهى از سير و اخبار ، محققى بارع بود . در جوانى به وزارت المستظهر اموى رسيد ؛ سپس رهسپار شاطبه شد و در آنجا كتاب خود طوق الحمامه را كه تحقيقى است روانى در باب عشق و علل و اشكال آن ، تأليف نمود . ابن حزم از آن پس دهها كتاب و رسائل ديگر در موضوعات مختلف چون فقه و فلسفه و تاريخ نوشت . يكى از آثار او جمهرة انساب العرب است : كتابى موثق و جامع در اصل و بنيان قبايل عرب و انساب آنها و اعرابى كه در اندلس مكان گرفته بودند . ديگر از آثار او نقط العروس است متضمن سلسله‌اى از حوادث و اتفاقات تاريخى . اما آنچه سبب اشتهار او شده و نام و آوازهء او را در شرق و غرب افگنده كتاب جامع الفصل فى الملل و الاهواء و النحل است . محققان امروز ابن حزم را به كثرت علم و بعد انديشه مىستايند .